Kongen er død, leve kongen!

OSLO (NTB/NPK): Kong Harald døydde fredeleg på Rikshospitalet tidleg fredag morgon 28. august 2026. Haakon blei i same augneblinken Noregs nye konge med namnet Haakon VIII og valspråket "Alt for Norge".

– Det er med djup sorg eg har fått bodskapen om at Hans Majestet Kong Harald V er død, seier statsminister Jonas Gahr Støre (Ap) i

Den nye kongen og kronprinsessa tok imot regjeringa til ekstraordinært statsråd fredag, etter bortgangen til kong Harald. Foto: Heiko Junge / NTB / NPK

Kong Haakon VIII: Alt for Norge

Frå same augneblink som kong Harald utanda, blei Haakon Noregs nye konge, slik det følgjer av Grunnlova. Dotter hans Ingrid Alexandra er den nye kronprinsessa.

Haakon har valt å ta namnet kong Haakon VIII som ny konge i Noreg.

Kongen har i eit ekstraordinært statsråd på Slottet informert regjeringa om bortgangen til faren og dessutan kva kongsnamn og valspråk han vil velje: Alt for Norge.

Haakon er den fjerde kongen som har dette valspråket - det same som oldefar Haakon VII, Olav V og Harald V valde.

Ein heil nasjon i sorg

Kort tid etter at nyheita om kong Haralds død blei kjend, strøymde menneske til Slottsplassen. Mange la ned blomstrar, flagg og lys til minne om kongen. På taket av Slottet vaia flagget på halv stong.

– Vi har mista den folkekjære kongen vår, og heile nasjonen er i sorg. Kong Harald regjerte i tråd med valspråket «Alt for Noreg». Hans virke var prega av nærleik til folket, og i sorga ber vi også med oss takksemd og djup respekt for den samlande måten han har utøvd kongegjerninga si på. Vår djupaste medkjensle går til familien, seier stortingspresident Masud Gharahkhani.

Dei norske biskopane vende tilbake til Noreg frå reisa si til Roma då beskjeden om den forverra helsa til kongen kom torsdag.

– I dag er vi fylte av sorg. Vi kjenner på ein djup og inderleg takk for alt han har vore for oss i heile sitt liv og virke, sa preses Olav Fykse Tveit i Den norske kyrkja fredag morgon.

Stoltenberg: Kongen stod saman med oss

Kong Harald var eit varmt og godt menneske, skriv finansminister og tidlegare statsminister Jens Stoltenberg (Ap) i ei melding i sosiale medium.

– Gjennom tre tiår hadde eg gleda av å samarbeide med kongen. Spennet i samtalane våre var stort. Krig og kjærleik, storpolitikk og småviltjakt, heiter det i meldinga.

Stoltenberg trekkjer særleg fram terroren 22. juli 2011.

– Kongen stod der saman med oss. På Sundvollen med trøyst og klemmer til dei etterlatne og overlevande. Då alle ord var brukte opp, fann han dei likevel.

Han sender også sine tankar til dronning Sonja, det nye kongeparet, prinsesse Märtha Louise og familiane deira.

– Eit heilt folk deler sorga deira, heiter det vidare.

Til slutt skriv Stoltenberg:

– Kongen er død, leve kongen. Leve kong Haakon.

Dette skjer no

Både kongehuset og regjeringa har lenge hatt planane klare for kva som skal skje når Noreg får ny konge.

Kong Harald døydde i dag klokka 6.35 på Rikshospitalet i Oslo . Etter dødsfallet vart det sett i gang eit nøye planlagt varslingsregime. Aller først vart den næraste familien og statsmaktene varsla om dødsfallet.

Samtidig som heile Noreg vart varsla om dødsfallet, vart kongeflagget på taket av Slottet fira på halv stong. Flagget på slottstaket er eit kommandoflagg, som symboliserer kven som styrer landet. Då gjekk det òg ut ei pressemelding om døden til kongen til media, og kyrkjeklokker skal ringe landet over.

Når kongen døyr, blir kronprinsen automatisk ny konge, medan prinsesse Ingrid Alexandra blir tronfølgjar og får automatisk tittelen kronprinsesse.

Statsmaktene vart varsla først

Stortingspresident Masud Gharahkhani (Ap), statsminister Jonas Gahr Støre (Ap), og høgsterettsjustitiarius Toril Marie Øie skal etter planen vere dei som først vart orienterte om dødsfallet utanfor kongehuset.

Så tilseier tradisjonen at statsministeren kallar inn regjeringa til eit ekstraordinært statsråd.

I dette møtet vil den nye kongen i landet informere regjeringa om sin fars bortgang, og dessutan kva kongenamn og valspråk han vil velje.

Det er ikkje automatikk i at kongen vel namnet kong Haakon VIII, han kan òg ta andre namn. Inntil han har kunngjort kva det blir, vil han bli omtalt som Hans Majestet Kongen i det offentlege.

Når det gjeld valspråk, vel kongen sjølv kva han vil ha. Kong Harald V valde i si tid same valspråk som far og bestefar: «Alt for Noreg».

Så snart det ekstraordinære statsrådet er ferdig, går kommandoflagget til topps på slottstaket. Samtidig blir det flagga på halv stong på slottsbalkongen, for å signalisere at den førre kongen er død.

Den sitjande kongen vil òg bestemme kva titlar resten av kongefamilien skal ha, som til dømes mor hans og ektefellen hans. Det kan òg bli gjort endringar i namn. Titlane vil normalt kunngjerast etter det ekstraordinære statsrådet, men kan òg komme på eit seinare tidspunkt.

Kondolansar frå folket

Kongen vil òg halde ein tale til folket. Slottet vil kunngjere når han finn stad, og han vil bli overført i alle medium.

Over heile landet blir det no flagga på halv stong, og i alle kommunar og domkyrkjer vil det bli lagt ut kondolanseprotokollar. Der kan folk skrive ei siste helsing og på den måten ta farvel med kong Harald. Ansvaret for dette påliggjar kvar enkelt kommune og domkyrkje.

Det vil vere opne kyrkjer over heile landet heilt fram til gravferdsdagen.

Det vil òg bli lagt ut ein digital kondolanseprotokoll på nettsida til kongehuset, der alle kan leggje inn ei siste helsing til kong Harald.

Eidsavlegging

Grunnlova slår fast at den nye kongen så snart som mogleg må dra til Stortinget for å avleggje eiden sin for Stortinget.

Eiden er nedskriven i lova og lyd som følgjer: «Jeg lover og sverger å ville regjere kongeriket Norge i overensstemmelse med dets konstitusjon og lover, så sant hjelpe meg Gud den allmektige og allvitende!»

Dei neste dagane vil båra til kong Harald bli plassert i Den raude salong på Slottet. Riksregalia vil sendast til Oslo for å følgje båra.

Etter nokre dagar blir båra og riksregalia overførte til Slottskapellet, der det blir opna for at publikum kan defilere forbi.

Kadettar frå Forsvarets tre krigsskular, Krigsskolen for Hæren i Oslo, Sjøkrigsskolen i Bergen og Luftkrigsskolen i Trondheim, står æresvakt rundt båra i Slottskapellet.

Sørgjegudstenester

Sørgjegudstenester for avdøde kong Harald vil bli haldne anten førstkommande søndag eller førstkommande onsdag. Dei vil bli haldne klokka 11 i alle domkyrkjene i landet utanom Nidarosdomen i Trondheim, som skal ha sørgjegudsteneste klokka 17. Denne og sørgjegudstenesta klokka 11 i Oslo domkyrkje vil overførast i media.

Det kongelege hoffet har saman med regjeringa ansvaret for gravferda. I praksis har Utanriksdepartementet (UD) mykje av ansvaret for å leggje til rette for denne, inkludert tilrettelegging for pressa dei neste dagane.

Det er venta mykje tilreisande presse til hovudstaden i samband med gravferda. Eit stort logistikkapparat leidd av UD blir dessutan no sett i sving for å leggje til rette både for utanlandsk presse og alle tilreisande gjester til gravferda.

Gravferd, seremoniar og prosesjon

På sjølve dagen startar gravferda etter planen med ei privat stund i Slottskapellet for dei aller næraste.

Så opnar hovudporten på Slottet, og det blir sørgjesalutt på 21 skot frå Akershus slott.

Kongens båre blir så frakta i ein stor prosesjon frå Slottet til Oslo domkyrkje. I prosesjonen deltek familie, representantar frå det offentlege Noreg og ei rekke gjestar frå inn- og utland. Langs ruta vil soldatar frå alle forsvarsgreiner stå oppstilt. I domkyrkja blir det gravferdsgudsteneste.

Etter seremonien i domkyrkja blir det ein ny, mykje mindre prosesjon som følgjer båra til Akershus slottskyrkje. Her blir det ein privat seremoni. Denne er i utgangspunktet for familien, europeiske kongelege og nokre få representantar frå det offisielle Noreg.

Gravleggast i krypta under Akershus

Krypta under Akershus slottskyrkje er den siste kvilestaden til kongen. Etter seremonien i Slottskyrkja der kong Harald blir gravlagd, blir det skote dobbel kongesalutt frå Akershus slott. Alle flagg som har vore på halv stong over heile landet, skal heisast til topps.

Kongeskipet Norge gir fløytesignalet «pip over», som til vanleg tyder at kongen har forlate skipet. No blir det gitt for å markere at den gamle kongen vår har forlate oss.

Kongen skal gravleggjast i ein sarkofag i krypta på Akershus slott, slik tradisjonen er. Her ligg kong Haakon og dronning Maud i ein dobbeltsarkofag og kong Olav og kronprinsesse Märtha i ein annan.

Etter gravferda køyrer ein kortesje med kongefamilien og dei andre gjestane tilbake til Slottet. Kortesjen følgjer same rute som prosesjonane har følgt. Langs rutene står enno soldatane frå Forsvaret oppstilt. Når alle i følgja til kongen er innanfor Slottets port, byrjar forsvaret å marsjere tilbake til festningsplassen på Akershus.

Den nye kongen og familien hans vil no komme ut for å helse til folket frå Slottsbalkongen, der flagga er heisa til topps. Det vil bli orientert nærare om tidspunktet for dette.

Det blir deretter ei mottaking for delar av det offisielle Noreg og utanlandske besøkjande, familie og andre gjester som har komme til gravferda.

Signing og signingsferd

Tidlegare fastslo Grunnlova at den nye kongen måtte kronast og salvast i Nidarosdomen, men dette kravet vart fjerna i 1908.

Både kong Olav og Kong Harald vart signa i Nidarosdomen og fekk Guds velsigning over kongsgjerninga si nokre månadar etter at dei tok over. Dei vart ikkje krona.

Etter signinga følgjer vanlegvis ei signingsferd, som er ei lengre reise rundt om i landet for å markere tronskiftet.

Skikken med å dra på ei rundreise i landet i samband med signinga går tilbake til kongane i mellomalderen, som lét seg hylle på dei ulike tinga rundt om i landet.

Viktige punt i Kong Haralds liv og virke

* Harald V vart fødd 21. februar 1937 på Skaugum. Han var den første norskfødde prinsen på 567 år.

* Son av kong Olav V og kronprinsesse Märtha. Bror til prinsesse Ragnhild og prinsesse Astrid.

* Dei tre første åra av sitt liv budde han på Skaugum i Asker, men under den tyske okkupasjonen budde han med mor si og to søstrer i Washington DC. Kong Haakon og kronprins Olav oppheldt seg i London.

* Då krigen var over, byrja han på Smestad skule i Oslo. Han heldt deretter fram utdanninga på Oslo katedralskole og tok eksamen og var raudruss i 1955.

* Etter artium byrja prins Harald på Kavaleriets befalsskule og gjekk deretter Krigsskulen, før han reiste til Oxford der han studerte samfunnsvitskap, historie og økonomi ved Balliol College.

* Då kong Haakon VII døydde i 1957, vart Harald kronprins og møtte for første gong i statsråd.

* Den 29. august 1968 gifta kronprinsen seg med Sonja Haraldsen i Oslo domkyrkje.

* Dei to fekk to born, prinsesse Märtha Louise (fødd 22. september 1971) og kronprins Haakon (fødd 20. juli 1973), og dessutan fem barneborn.

* Fire dagar etter kong Olavs død 17. januar 1991 avla kong Harald eid i Stortinget. Han tok valspråket «Alt for Norge», som far og farfar.

* 23. juni same år vart kongen og dronninga etter eige ønske signa av biskop Finn Wagle i Nidarosdomen i Trondheim.

* Har vore ein aktiv seglar store delar av livet og konkurrerte i fleire meisterskapar. I 1964, 1968 og 1972 representerte han Noreg i OL. Hans beste resultat kom i 1964 då han fekk 8.-plass i klassen 5,5 meter-R. Under VM i Kiel i 1987 tok han gull, og det vart òg gullmedalje i EM i Sandhamn i Sverige i 2005. Han har òg to sølv og to bronse frå verdsmeisterskap. I 2022 deltok han i sin siste verdsmeisterskap, i Genève. Han og mannskapet på Sira kom på 10. plass. I desember same år la 85-åringen opp som konkurranseseglar.

* Kongen har hatt fleire sjukehusopphald og sjukmeldingar dei siste åra. I desember 2003 gjekk han gjennom ein vellukka kreftoperasjon, med fjerning av svulst i urinblæra. I 2005 fekk han bytt ut ein hjarteklaff. I 2020 var han mellom anna innlagd etter svimmelheit og fekk seinare same år operert inn ein ny biologisk hjarteklaff. I 2021 vart han operert for ein kneskade.

* I februar 2024 vart han innlagd under eit ferieopphald i Malaysia, frakta heim til Noreg og operert på Rikshospitalet. Då fekk han permanent pacemaker.

* 24. februar 2026: På vinterferie vart kong Harald innlagt tre dagar på sjukehus på kanariøya Tenerife og behandla for infeksjon og dehydrering.

* 17. august 2026: Kong Harald vart innlagd på Rikshospitalet etter å ha vorte behandla med kortison for hemolytisk anemi. Tilstanden hadde ført til væskesamling som måtte behandlast på sjukehus.

* 23. august 2026: Kongens helsetilstand forverra seg under innlegginga, og han fekk antibiotika for ein infeksjon med bakteriar i blodet. Slottet informerte først om at han responderte på behandlinga, og at situasjonen var stabil.

27. august 2026: Kongens helse er forverra. Helsetilstanden er svært alvorleg, opplyser kongehuset.

28. august 2026: Kongen døyr klokka 6.35 på Rikshospitalet i Oslo.

Kjelder: Kongehuset og NTB

(©NPK)