/ namn / "Eg fekk jo hakeslepp då eg fekk høyra om debuten hans som fiolinist i Le Havre, at han hadde jakta på moskus på Grønland, drive med kvalfangst i Sørishavet og av alle ting – spelt fotballkamp i New Orleans."

Jan Inge Fardal

Det starta rundt påsketider i fjor, etter ein fleire timar lang prat med besten Odd, då nesten 90 år. Snart inviterer Aleksander Raftevold  til ei halvannan time lang viseforteljing om eit heilt eineståande liv, på den mest sentrale revyscena i hovudstaden.

- Det er litt spesielt, og spennande, dette, vedgår den unge og velkledde kjempa av ein nordfjording ved inngangspartiet til Edderkoppen scene i Oslo. Det var her revystjerna Leif Juster herja i glansdagane sine - på sjølve sentrum for revykunst her i landet.

Aleksander Raftevold (t.h.) saman med Sebastian Berg i viseduoen Raftevold & Berg, som er tøffe nok til å invitere oslobygdi til ei eineståande førestilling. Foto : Are Næsset

Og no er altså Aleksander, saman med Sebastian Berg i viseduoen Raftevold & Berg, tøffe nok til å invitere oslobygdi til ei førestilling dei har kalla «Viser min bestefar song». Premieren er laurdag 24. oktober, men det er ikkje sjølvaste premieren, for den var i Operahuset i heimbygda Nordfjordeid i fjor haust. Der er også litt av forklaringa på at me møtest denne ettermiddagen.

Heilt i særklasse

For omtalane av denne førestillinga, både i sosiale medium og ikkje minst i lokalavisa Fjordabladet, gjorde oss nysgjerrige på kva dette er og korleis det har oppstått. Om me siterer litt frå det nokre av dei som såg premieren har ytra, så forstår du betre. For her les me om ei «fantastisk fin og rørande førestilling», vidare at dette er det «kjekkaste eg har sett på Operahuset i år», «terningkast seks!» og frå Fjordabladets eigen omtale: «Publikum var over seg av begeistring etter ei heilstøypt førestilling», der Aleksander Raftevold blir karakterisert som ein musikalsk historieforteljar i særklasse.

Førebels er dette den einaste førestillinga dei har gjort, så no er det øving med bandet og terping fram til det som blir ein nypremiere i Oslo.

Vart avbroten

Du treng ikkje lura på om 33-åringen Aleksander og bestefar, 91-årigen Odd, har eit nært og langvarig forhold. Men sjølv om dei har vore tette, og Aleksander har høyrt bestefaren både syngja, spela og fortelja, vart det lenge som oftast berre med brotstykke frå det eventyrlege livet bestefaren har levd.

– Eg hugsar at dei gongene han sette skikkeleg i gang, då vart han nesten alltid avbroten av sjefen i huset, bestemor som sa at dette hadde han fortalt så mange gonger før, at det kunne han spara seg. Han høyrde på henne og stoppa, seier Aleksander og ler. Men han fekk med seg historiane om eit liv som spelemann, sjømann og telegrafist fortalt av ein som drog til sjøs som tenåring.

To-timars opptak

Det var i mars i fjor at Aleksander bestemde seg for å gjera alvor av planen om ein skikkeleg samtale med bestefaren. Han tok med seg opptaksutstyr og sat i fleire timar og høyrde bestefaren fortelja heilt frå barndommen på 1930-talet, gjennom andre verdskrigen og etterkrigstida, og spesielt om dei mange eventyra på dei sju hav.

– Eg fekk jo hakeslepp då eg fekk høyra om debuten hans som fiolinist i Le Havre, at han hadde jakta på moskus på Grønland, drive med kvalfangst i Sørishavet og av alle ting – spelt fotballkamp i New Orleans, fortel Aleksander.

Under denne samtalen vaks tanken om ei eiga førestilling fram. Då dei i tillegg var innom alle visene som bestefaren hadde framført anten åleine eller saman med andre kringom i verda, var all tvil vekke. Det handlar om viser frå folk som Jens Book-Jenssen, Otto Nielsen, Alf Prøysen og The Monn Keys, og dessutan fleire revyklassikarar frå Einar Rose og Leif Juster.

Saman med gitarlæraren

Rundt 8 månader etter at han fekk idéen, hadde «Raftevold & Berg» premiere på «Viser min bestefar song» i Operahuset Nordfjord. Så då blir spørsmålet: Kven er denne Berg? Jo, Sebastian Berg er fødd i Sverige, men han og familien flytta til Nordfjordeid då Sebastian var 7 år gamal.

Dei to karane har kjent kvarandre i over 20 år og er kompisar og kollegaer. Det første møtet var litt spesielt. Etter 10 år på Eid hadde unge Berg etablert seg som gitarlærar, og 17-åringen fekk då 12 år gamal Aleksander som elev. Dei har sidan den gong spelt saman, og dei driv i dag Pytt Studio i Oslo. Sebastian har spelt i fleire band og grupper, han har musikkutdanning frå Noroff i Bergen og dei har også turnert med Didrik Solli-Tangen og vore med på ei rekke innspelingar for både artistar og for TV-produksjonar.

Aleks Grey må kvila litt

Viss du dreg kjensel på Aleksander Raftevold, utan å heilt vita kvifor, er det kanskje fordi han i fleire år har vore kjend under artistnamnet Aleks Grey. Han er utdanna ved The Liverpool Institute for Performing Arts og har sidan 2016 budd i Oslo. Dei siste åra har han både skrive og produsert musikk til blant anna Christel Alsos, Didrik Solli-Tangen, Emil Solli-Tangen og har også komponert musikk til NRKs Stjernekamp, 17. mai-sendingar og Kvelden før kvelden. I 2025 mottok Aleksander LEVE sin heiderspris for det musikalske arbeidet sitt med musikalen USAGT.

Han har også gjeve ut mange sololåtar; i fjor haust kom han med ein mykje spelt versjon av Tina Turners kjempehit «The Best», som er mykje spelt på radio.

– Kva skjer med Aleks Grey no?

– Det får berre tida vise. Nett no handlar det om denne førestillinga som har hatt fullt fokus frå mi side i halvtanna år, og som eg elskar å jobba med. Men herr Grey er jo der, og eg høyrer han av og til på radioen der han syng at «you are simply the best ...»

Aleksander Raftevold er også kjend under artistnamnet Aleks Grey, men han får kvila litt no. Foto: Jan Inge Fardal / NPK

Eventyrlyst og musikk

Etter den strålande mottakinga i Operahuset heime på Eid, gler han seg til å starta det han vonar kan bli ein serie førestillingar i hovudstaden. Undervegs har han tenkt ikkje så reint lite på si eiga eventyrlyst på musikk og innser at han har mykje til felles med besten, som var til stades på heidersplassen i Operahuset under premieren.

– Kva tykte han?

– Han tykte det var flott, så eg trur det var kjekt, også for han, seier den allsidige artisten og legg til: – Eg har heile tida vore bevisst på at dette skal vera ei førestilling som alle kan ha glede av. Du treng ikkje kjenne besten for å få noko ut av dette. Me tek folk med på ei musikalsk reise gjennom dette lange landet vårt over tre generasjonar.

(©NPK)